آدنوم ( Adenoma)

به تومور خوش خیم با منشا بافت غددی گفته می‌شود. این تومور در غددی مانند هیپوفیز، کولون ، کبد، تیروئید، پاراتیروئید، غده فوق کلیوی و... تشکیل می‌شود. علائم آن اغلب ناشی از فشار بر بافتهای مجاور و ترشح هورمونهای مربوط به بافت منشا می‌باشد. مثلا آدنوم هیپوفیز با فشار بر بافتهای مجاور موجب تاری دید و سردرد شده و با ترشح هورمون رشد منجر به درشت‌پایانکی (آکرومگالی) می‌شود


آدنوما اصولا خوش خیم است ولی ممکن است بافت تومورال بدخیم نیز باشد . به تومور بدخیم با منشا بافت غددی آدنوکارسینوم می گویند .

آدنومها رشد آهسته دارندوحدود آنها مشخص است و تمایل دارند که شبیه یه بافتی گردند که از ان برخاسته اند سلولهای تومورال ممکن است دارای فعالیت باشند وترشخاتی همانند همان نوع ترشحی که بافت غدد طبیعی دارد ایجاد کنند بنابراین در تومورهای روده ای موسین و در آدنوم تیرویید کلویید و در آدنوم کبدی  صفرا تولید می شود.

..از آنجا که هر نوع بافت غددی می تواند تومور ایجاد نماید آدنومها از نظر ساختمانی خیلی متفاوت هستند.

انواع آدنومها

-Aآدنوم هیپوقیز:

آدنوم های هیپوفیز همچون دیگر توده های داخل مغزی توسعه یابنده ممکن است علایم و نشانه های افزایش فشارداخل مغزی از جمله سردردو تهوع واستفراغ را ایجاد نماید.آدنوم های هیپوفیزی که به داخل قاعده مغز گسترش می یابند(آدنوم هیپوفیزی مهاجم)موجب تشنجات یا هیدروسفالی انسدادی می شود.گاه خونریزی حاد به درون آدنوم همراه با شواهد بالینی اتساع سریع ضایعه و کاهش هوشیاری می باشد(آپوپلکسی هیپوفیز).

شایع ترین علت پرکاری هیپوفیزوجود آدنوم در هیپوفیز قدامی می باشد

 تولید بیش از حد هورمونهای هیپوفیز قدامی در اکثر موا رد به علت وجود یک آدنوم است که از لوب قدامی منشا می گیرد و شایع ترین آنها پرولاکتینومها هستند.

اکثر آدنوم های کارکردی (70درصد)با بالارفتن هورمون رشد(GH) پرولاکتین(PRL) وهورمون کورتیکوآدرنال(ACTH) همرله می باشد.آدنوم های مترشحه هورمون محرک تیرویید(TSH) و هورمون های گنادوتروپ(FSH-LH) نادر می باشد.ممکن است تولید چند هورمون باهم روی دهدبه ویژه ترشح PRLوGH.حدود یک چهارم آدنوم های هشپوفیز غیرکارکردی می باشدوممکن است در اثر ایجاد فشار روی غده نرمال باعث کم کاری هیپوفیز گردند.

 میزان بروزدربزرگسالان از دهه چهارم تا ششم است.

آدنومهای هیپوفیز به 2 دسته تقسیم می شوند:ماکرو آدنوم و میکرو آدنوم

آدنومهای میکرو قطر کمتر از 1 سانتی متر دارند.

آدنومهای بدون عملکرد به احتمال بیشتر ماکرو آدنوم هستند.

تا 30درصد ازمواردآدنوم ها ظاهر غیر کپسوله دارند.این گونه ضایعات آدنوم های مهاجم نام گرفته اند. کانون های خونریزی ونکروز در آدنوم های بزرگتر متداول تر است.

1)پرولاکتینوم ها                                

   شایع ترین نوع آدنوم های پر کار هیپوفیز هستند. پرولاکتینوم ها معمولا در زنان در سنین باروری نسبت به دیگر بیماران در مراحل اولیه تشخیص داده می شوند.

هر توده ای در بخش فوق زینی ممکن است تاثیر مهار طبیعی دوپامین هیپوتالاموسی را بر روی ترشح پرولاکتین مختل کند ومنجر به هیپرپرولاکتیمی شود که اصطلاحا به آن اثر ساقه ای گفته می شود.به هرحال بالارفتن پرولاکتین می تواند به دنبال اثرات فشاری تومورروی هیپوتالاموس و متعاقبا کاهش تاثیرات مهاری آن روی آزادسازی PRLروی دهد.

علل هیپرپرولاکتیمی عبارتند از: حاملگی-درمان با مقدار بالای استروژن-نارسایی کلیوی-کم کاری تیرویید-ضایعات هیپوتالاموسی-داروهای مهارکننده دوپامین(رزرپین)-توده های فوق زینی

پرولاکتینمی سبب آمنوره(قطع قاعدگی)-گالاکتوره-کاهش میل جنسی و ناباروری می شود.

2)آدنومهای هوورمون رشد

 40درصد از آدنومهای سلول سوماتوتووف جهشهای فعال کننده در ژن GNAS1 بر روی کروموزوم 20q13 هستند.

چنانچه آدنوم مترشحه GH قبل از بسته شدن اپی فیز رخ دهد(مثلا در کودکان قبل ازبلوغ) سطوح مازاد GH منجر به ژیگانتیسم می شود.این اختلال با افزایش فراگیر جثه بدن وبا دست وپاهای به صورت نامتناسب دراز مشخص می شود.اگر افزایش سطح GH ادامه یابد یا پس از بسته شدن اپی فیزهاوجود داشته باشد بیمار دچار آکرومگالی می شودکه در آن رشد در بافت های نرم وپوست واحشا ودر استخوان های  صورت و دست ها و پاها زیاد است.بزرگ شدن فک منجر به جلوزدگی آن(پروگناتیسم(  همراه با پهن شدن صورت و جدا شدن دندان ها از هم می شود.سایر عوارض شامل عدم تحمل گلوکز-استئوپروز-هیپرتانسیون و نوروپاتی است.

3)آدنومهای  سلول کورتیکوتروف

ممکن است از لحاظ بالینی خاموش باشند یا به علت اثر ترشحی ACTH بر روی قشر فوق کلیه سبب هیپرکورتیزولیسم شوند. هرگاه علت هیپرکورتیزولیسم تولید بیش از حدACTH توسط هیپوفیز باشد به این حالت بیماری کوشینگ گفته می شود.این حالت بیماری کوشینگ حدود 60تا 70 درصد سندرم کوشینگ را تشکیل می دهد.علائم آن شامل :چاقی تنه -صورت شبیه به ماه-اختلالات روانی-هیرسوتیسم وبی نظمی های قاعدگی در زنان-ناتوانی جنسی وکاهش میل جنسی در مردان.هیپرتانسیون شایع است به علت احتباس آب و نمک.هیپرگلیسمی- هیپوکالمی وبالا رفتن میزان متابولیت های کورتیزول وگلوکوکورتیکوئیدهادرسرم و ادرار. آدنوم های کورتیکوتروف بزرگ و از لحاظ بالینی مهاجم ممکن است پس از برداشت جراحی غدد آدرنال جهت درمان سندرم کوشینگ ایجاد شوند.این حالت معروف به سندروم نلسون می باشد.چون غدد فوق کلیه در بیماران مبتلا به سندرم نلسون وجود ندارند هیپرکورتیزولیسم ایجاد نمی شود.

4)آدنوم های گنادوتروف

بیش از همه در مردان و زنان میانسال تشخیص داده می شوند.

آنها ممکن است سبب کاهش میل جنسی در مردان شوند اما هیچ گونه ناهنجاری درون ریز آشکاری ایجاد نمی کنند.

5)آدنوم های تیروتروف

حدود 1درصد از کل آدنوم های هیپوفیز را در بر می گیرند و یک علت نادر پرکاری تیرویید می باشند.

منابع:

1) کتاب پاتولوژی(رابینز)  مؤلف:دکتر محمد آیتی فیروزآبادی

2)کتاب پاتولوژی  پروفسور ویلیام اندرسون وپروفسور توماس سکاتی